انتشار NEHRP 2026؛ گامی مهم به‌سوی طراحی لرزه‌ای با هدف بازیابی کاربری پس از زلزله

انتشار NEHRP 2026؛ گامی مهم به‌سوی طراحی لرزه‌ای با هدف بازیابی کاربری پس از زلزله

۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ | ۸ آبان ۱۴۰۵

مؤسسه ملی علوم ساختمان آمریکا (NIBS) یازدهمین ویرایش مجموعه NEHRP Recommended Seismic Provisions for New Buildings and Other Structures را در دو جلد منتشر کرد. این مجموعه که توسط شورای ایمنی لرزه‌ای ساختمان‌ها (BSSC) تدوین شده، یکی از منابع اثرگذار بر توسعه استانداردهای طراحی لرزه‌ای آمریکا محسوب می‌شود.

چه تغییراتی در NEHRP 2026 مطرح شده است؟

ویرایش ۲۰۲۶ بر پایه ASCE/SEI 7-22 توسعه یافته و مجموعه‌ای از پیشرفت‌های پژوهشی و فنی را در حوزه‌های مختلف مهندسی زلزله در بر می‌گیرد؛ از جمله تحلیل خطر لرزه‌ای، روش‌های تعیین حرکات زمین، روانگرایی، جابه‌جایی گسل، اندرکنش خاک و سازه، طراحی پی‌ها و دیافراگم‌ها، تحلیل غیرخطی و سیستم‌های سازه‌ای جدید.

یکی از مهم‌ترین موضوعات این ویرایش، ارائه راهنمای جدید در زمینه بازیابی کاربری پس از زلزله (Functional Recovery) است.

بازیابی کاربری چه تفاوتی با ایمنی جانی دارد؟

در رویکرد متعارف طراحی لرزه‌ای، یکی از اهداف اصلی جلوگیری از تلفات انسانی و فروریزش ساختمان در زلزله شدید است.

اما ممکن است ساختمانی بدون فروریزش از زلزله عبور کند و بااین‌حال به دلیل خسارت اعضای سازه‌ای، اجزای غیرسازه‌ای یا تأسیسات، برای مدت طولانی قابل استفاده نباشد.

مفهوم بازیابی کاربری به این پرسش می‌پردازد که ساختمان پس از زلزله، در چه مدت و با چه اقداماتی می‌تواند عملکرد مورد انتظار خود را بازیابد.

این مفهوم با ایمنی جانی، قابلیت سکونت مجدد و تعمیرپذیری ارتباط دارد، اما با هیچ‌کدام کاملاً یکسان نیست.

جایگاه NEHRP در توسعه استانداردهای آمریکا

توصیه‌های NEHRP به‌طور مستقیم جایگزین ASCE 7 یا مقررات ساختمانی آمریکا نمی‌شوند. این مجموعه، بستری برای ارزیابی و توسعه پیشنهادهای فنی است که ممکن است پس از بررسی و تصویب در ویرایش‌های آینده استانداردها وارد شوند.

بنابراین، انتشار NEHRP 2026 را باید یک تحول در مسیر توسعه ضوابط دانست، نه ابلاغ فوری الزامات جدید طراحی.

پیامدهای احتمالی برای طراحی لرزه‌ای در ایران

برای جامعه مهندسی سازه ایران، این مجموعه از چند جهت اهمیت دارد.

نخست، امکان مقایسه پیشرفت‌های روش‌شناسی تحلیل لرزه‌ای با ضوابط ویرایش پنجم استاندارد ۲۸۰۰ را فراهم می‌کند.

دوم، توجه به بازیابی کاربری می‌تواند مبنایی برای بحث درباره اهداف عملکردی ساختمان‌های مسکونی، آموزشی، درمانی و سایر ساختمان‌های مهم باشد.

سوم، توسعه روش‌های تحلیل غیرخطی و مدل‌سازی اندرکنش خاک و سازه می‌تواند در پروژه‌های طراحی عملکردی و مطالعات تخصصی مورد توجه قرار گیرد.

بااین‌حال، برای نتیجه‌گیری درباره تغییرات واقعی در طراحی سازه‌های ایران، لازم است روابط، بندها و ضوابط محاسباتی NEHRP 2026 به‌صورت دقیق با مراجع موجود مقایسه شوند.

جمع‌بندی

انتشار NEHRP 2026 نشان‌دهنده ادامه حرکت پژوهش و استانداردسازی طراحی لرزه‌ای به سمت توجه بیشتر به پیامدهای پس از زلزله است.

پرسش مهم آینده طراحی لرزه‌ای دیگر صرفاً این نیست که آیا ساختمان در برابر زلزله فرونمی‌ریزد؛ بلکه این است که ساختمان پس از زلزله چه میزان خسارت خواهد دید، آیا قابل استفاده خواهد بود و چه زمانی می‌تواند عملکرد مورد انتظار خود را بازیابد.

منابع:

National Institute of Building Sciences (NIBS)، ویرایش ۲۰۲۶ توصیه‌های لرزه‌ای NEHRP، جلدهای اول و دوم، منتشرشده در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶.

https://nibs.org/nehrp-national-earthquake-hazards-reduction-program-recommended-seismic-provisions-for-new-buildings-and-other-structures-2026-edition-volume-i-ii/